వికారి ఉగాది శుభాకాంక్షలు

ఉగాది శుభాకాంక్షలు.
వికారి-నామ-సంవత్సర-శుభాకాంక్షలు.

వికారి అనే పేరు విని
ఏమిటిది అని ఎవరూ ముఖం చిట్లించుకొనవలసిన పని లేదు.
అదేమీ చెడ్డ పేరు కానే కాదు.

ధనము కలిగినవాడు ధని.

బలము కలిగినవాడు బలి. (బలిచక్రవర్తి తెలుసుగా)

చక్రము కలిగినవాడు చక్రి (విష్ణువు)

శూలము కలిగిన వాడు శూలి (శివుడు)

హస్తము అంటే తొండము కలిగినది హస్తి. (అంటే ఏనుగు)

అదే పరంపరలో వికారము కలిగినది/కలిగినవాడు వికారి అన్న మాట.

మరి వికారము అనేది చెడ్డపేరు కాదా?
కాదు.

ఆకారము అనే పదాన్ని ఆకృతి అని కూడా అంటాము.

అలాగే, వికారము అనే పదాన్ని వికృతి అని కూడా అంటాము.

వికృతి అనగానే తెలుగు వ్యాకరణంలో ప్రకృతి – వికృతులు గుర్తుకు వచ్చాయా? రథము అనే ప్రకృతి పదానికి అరదము అనే పదం వికృతి. బ్రహ్మ అనే ప్రకృతి పదానికి బొమ్మ అనే పదం వికృతి. విష్ణువు అనే ప్రకృతిపదానికి వెన్నుడు అనే పదం వికృతి. ఇలా చాలానే చదువుకున్నాం కదా? ఈ విధంగా వికృతిపదాలు ప్రకృతి నుండి వచ్చినవే తప్ప, వేరే కావు. కాని, ఇది భాషకు సంబంధించిన ప్రకృతి-వికృతి సంబంధం.

దర్శనశాస్త్రాన్ని అనుసరించి ఈ కనిపిస్తున్న, మన తర్కానికి గాని, మన ఊహకు గాని అందుతున్న ఈ సమస్తవిశ్వము కూడా వికృతే! దీనికి మూలమైన ప్రకృతి మన కంటికి కూడా కనబడదు. “మూలప్రకృతిరవికృతిః. మహదాద్యాః ప్రకృతివికృతయః సప్త. షోడశకస్తు వికారః.” అని సాంఖ్యకారికలలో (3) ఈశ్వరకృష్ణుడు చెబుతాడు.

ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే ప్రకృతి అంటే వేరొకదాని పుట్టుకకు ఆధారభూమిగా ఉండేది. వికృతి అంటే, వేరొకదానినుండి ఉద్భవించేది. ప్రకృతివికృతులు అంటే, తాము స్వయంగా వేరొకదానినుండి పుడుతూ మరొకదాని పుట్టుకకు కారణమయ్యేవి అన్నమాట.

అటువంటి మూలప్రకృతి (కేవల ప్రకృతి) ఒక్కటే ఉందట.
ప్రకృతివికృతులు ఏడు ఉన్నాయట.
కేవలవికృతులు పదహారు ఉన్నాయట.

కేవలవికృతులు పదహారు అన్నారు కదా?
ఆ వికృతులు ఏమిటో తెలుసా?
అందులో మొట్టమొదటిది మనస్సు.
తరువాత, కన్ను ముక్కు చెవి వంటి జ్ఞానేంద్రియాలు ఐదు,
కాళ్లు చేతులు వంటి కర్మేంద్రియాలు ఐదు,
భూమి, గాలి, నీరు వంటి పంచభూతాలు ఐదు.
(1+5+5+5=16)

అర్థమైందా?

ఈ మనస్సు, ఈ పంచభూతాలు, ఈ పంచ జ్ఞానేంద్రియాలు, ఈ పంచకర్మేంద్రియాలు – ఇవన్నీ వికృతులు. అంటే వికారాలు. ఈ వికారాలతో తయారైనదే శరీరం. ఈ వికారాలు కలిగినది వికారి. అంటే ఎవరు? మనమే. కాబట్టి, వికారి నామ సంవత్సరం అంటే మన సంవత్సరమే.

సరే, ఇంతకీ మనం ఎవరం?

ఛాందోగ్యోపనిషత్తులో ఒక కథ ఉంది. ఆరుణి అని ఒక గొప్ప జ్ఞాని ఉన్నాడు. అతడికి శ్వేతకేతువు అని ఒక కుమారుడు ఉన్నాడు. అతడు గురుకులానికి వెళ్లి విద్యాభాసం చేసి వచ్చాడు. అపుడు వారి నడుమ ఒక గొప్ప సంభాషణ జరిగింది.

"నాయనా శ్వేతకేతూ, ఏ ఒక్కదాన్ని తెలుసుకుంటే అన్నీ తెలుసుకున్నట్టే అవుతుందో దానిని నువు తెలుసుకున్నావా?”

శ్వేతకేతువుకు ఆశ్చర్యం కలిగింది.
“లేదు నాన్నగారూ, అదేమిటో చెప్పండి” అని అడిగాడు.

అపుడు ఆరుణి చక్కగా వివరించి చెప్పాడు –

“యథా సోమ్య, ఏకేన మృత్పిండేన సర్వం మృణ్మయం విజ్ఞాతం స్యాత్। వాచారంభణం వికారో నామధేయో మృత్తికేత్యేవ సత్యమ్।।’ (ఛాందోగ్యం 6.1.4)

కుండ, మూకుడు, కడవ, తొట్టి వంటి వస్తువులు తయారు అవుతున్నాయి. అవన్నీ మట్టితోనే తయారు అవుతున్నాయి. అదే మట్టితో రాజు బొమ్మ, రాణి బొమ్మ, గుర్రం బొమ్మ, ఏనుగు బొమ్మ, తయారు అవుతున్నాయి. వాటి ఆకారాలు వేరు, వాటి పేర్లు వేరు. వాటి ఉపయోగాలు కూడా వేరే. అయినప్పటికీ వాటి మూలపదార్థం ఒకటే. అదే మట్టి. కాబట్టి, ఆ మట్టి స్వభావాన్ని తెలుసుకుంటే, దానితో చేయబడిన, చేయబడుతున్న, చేయబడబోతున్న సమస్తవస్తువులను గూర్చి సమగ్రంగా తెలుసుకున్నట్టే” అని చెప్పాడు ఆరుణి.

ఆ వస్తువులన్నీ వికారాలు.
వాటికి ఆ మట్టి మూలపదార్థం.

ఈ వికారాలన్నీ కూడా మట్టిముద్దకంటె అందంగా, ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తాయి.

అయినప్పటికీ, ఆ వికారాల ఆయుష్కాలం తీరినతరువాత అవి నెమ్మదిగా కలసిపోయేది తమ మూలపదార్ధంలోనికే. (అయితే ఆ మట్టి కూడా, మూలప్రకృతి నుండి పుట్టుకొచ్చిన వికారమే అని మరచిపోరాదు.)

అలాగే, ఉంగరము, గొలుసు, కంకణము మొదలైన నగలన్నీవికారాలు.
వాటికి బంగారం మూలపదార్థం.

ఒక పెద్ద మఱ్ఱి చెట్టు ఉంది. దానికి విశాలంగా విస్తరించిన బోలెడు కొమ్మలున్నాయి. బోలెడు ఊడలు ఉన్నాయి. లెక్కపెట్టడం మొదలు పెడితే మనకు ఆయాసం కలిగించేంత సంఖ్యలో ఆకులు ఉన్నాయి. పండ్లు ఉన్నాయి. పండ్లలో విత్తనాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ వికారాలు. ఆ విత్తనాలలో మళ్లీ ఇంత పెద్ద మఱ్ఱి చెట్లు అనేకం దాక్కుని ఉన్నాయి. ఆ విత్తనాలలో ఆ మఱ్ఱిచెట్లను మనం చూడలేము. ఐనప్పటికీ, అవి ఉన్నమాట సత్యం. అవి ఆ విత్తనాలలో అత్యంత సూక్ష్మపదార్థరూపంలో దాక్కుని ఉన్నాయి. ఆ సూక్ష్మాతిసూక్ష్మమైన పదార్థమే మూలప్రకృతి అని చెప్పవచ్చు. అది క్రమంగా కాలానుగుణంగా విస్తరిస్తుంది. అయితే, తనంత తానుగా విస్తరించే శక్తి దానికి లేదు. చైతన్యంతో కలసినపుడే అది అలా విస్తరిస్తుంది.

అలాగే ఈ సమస్తవిశ్వం కూడా వికారం. ఇది తనంత తానుగా విస్తరించలేదు. దీనికి మూలం మూలప్రకృతి. ఆ మూలప్రకృతి కూడా చైతన్యంతో కలసినపుడు విశ్వంగా విస్తరిస్తుంది. ఆ చైతన్యపదార్థాన్ని సాంఖ్య దర్శనంలో పురుషుడు అంటారు. (ఇక్కడ పురుషుడు అంటే మగవాడు అని అర్థం కాదు.)

మనం ఎవరం అని అనే ప్రశ్నకు సమాధానం అదే.
మనం పురుషులం.
చైతన్యస్వరూపులం.
(పైన చెప్పినట్లుగా ఇక్కడ ఆడ-మగ అనే తేడాలు లేవు. పురుష అనేది చైతన్యపదార్థానికి ఒక సాంకేతికనామం మాత్రమే.) మనం వికారాలు కలిగి ఉండడం చేత మాత్రమే మనం వికారి అనబడతాము.

ఆరుణి చెప్పిన కథలో వలె, మన నామరూపాలు కూడా వికారాలే.

నన్ను నేను శ్రీనివాసులు అనే పేరుతో పరిచయం చేసుకున్నాను కాబట్టి, మీరందరూ నన్ను ఆ పేరుతో పిలుస్తున్నారు. మొదట్లోనే నా పేరు వేంకటేశులు అనో రామయ్య అనో చెప్పుంటే, మీరు నన్ను అదే పేరుతోనే పిలిచేవారు కదా? కాబట్టి, నామం వ్యావహారికసత్యమే తప్ప, పారమార్థికంగా అసత్యం అని తెలుస్తోంది. అవునా?

అలాగే, నా తిండిని బట్టి నా రూపం, అంటే ఒడ్డు, పొడుగు, బరువు మొదలైనవి ఉంటాయి. నేను నివసించే ప్రదేశాన్ని బట్టి నా రంగు ఉంటుంది. ఈవిధంగా, రూపం కూడా వ్యావహారికసత్యమే తప్ప, పారమార్థికసత్యం కాదు అని తెలుస్తోంది కదా?

నా మనస్సు కూడా వ్యావహారికమే. నా మనసు ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఉంది కాబట్టి, నేను ఈ ప్రదేశం గురించే ఆలోచిస్తాను. ఇక్కడ మంచి జరిగితే సంతోషిస్తాను. ఇక్కడ బాగులేదు అనుకుంటే బాధపడతాను. నా మనస్సు ఇక్కడ కాకుండా ఎక్కడో పసిఫిక్ సముద్రంలో ఒక అందమైన దీవిలో ఉందనుకోండి. అక్కడి సుఖాలను అక్కడి బాధలను మాత్రమే నా మనస్సు అనుభవిస్తుంది. కాబట్టి, మనం సుఖాలు, బాధలు అనుకుంటున్నవి అన్నీ కూడా మన మనసు పడుతున్న వికారాలే. అవి కూడా వ్యావహారికసత్యాలే కాని, పారమార్థికసత్యాలు కావు.

మనకు ఇన్ని వికారాలు ఉన్నాయి కదా, అందుకే మనం వికారి అయినాము. ఇటువంటి రకరకాల వికారాలు వదులుకోగలిగితే, మనం మనంగా, (శుద్ధచైతన్యస్వరూపంగా) ఉంటాము అనేది సాంఖ్యదర్శనశాస్త్రం చెబుతుంది. మోక్షం అంటే అదే అని వారు చెబుతారు.

అయితే, మోక్షం కావాలంటే, ముందు మనం వికారి అని తెలుసుకోవాలి. అప్పుడే, మన వికారాలు ఏమిటో మనం తెలుసుకొనగలం. అవి తెలిస్తేనే, వాటిని వదిలించుకొనేందుకు ప్రయత్నించగలం. చైతన్యస్వరూపులం కాగలం.

వికారము అనే పదాన్ని కురూపత్వము అనే అర్థంలో కూడా వాడుతారు.

వికారి అంటే కురూపి (సౌందర్యవిహీనుడు) అన్నమాట.

"ఓ పార్వతీ! శివుడు విరూపాక్షుడు కదా? కాబట్టి వికారి కదా? మరి అటువంటివాడిని ఎందుకు నువు ఇష్టపడ్డావు?" అని అడిగితే పార్వతికి కోపం వచ్చింది. తగిన సమాధానం చెప్పింది. అలా అడిగినవాడు స్వయంగా మారువేషం వేసుకొచ్చిన శివుడే అనుకోండి. ఆ ముచ్చటలు కాళిదాసుని కుమారసంభవంలో ఉన్నాయి. ఎప్పుడైనా ఆ మాటలు ఒకసారి చూద్దాం.

మానవులు ఏమైనా తక్కువ తిన్నారా?

భౌతికంగా వికారులైనవారిని చూసి నవ్వే మానసికవికారులు కూడా ఉంటారు.

జనకమహారాజు సభలో ప్రవేశించిన అష్టావక్రమహర్షిని చూసి అక్కడ ఉన్న పండితులు నవ్వారట. అపుడు, అష్టావక్రుడు కూడా నవ్వాడట. "మేము నవ్వితే దానికి ఒక అర్థం ఉంది, మరి నువ్వెందుకయ్యా నవ్వావు?" అని వారు అడిగారట.

కండ్లు ఉండవలసిన స్థానంలో ముక్కు, ముక్కు ఉండవలసిన స్థానంలో చెవులు, - ఇలా ఉంటే అది వికారం కదా? అలాగే, ఈ సభలో ఉన్న వికారాన్ని చూసి నవ్వాను అన్నాడట అష్టావక్రుడు.

ఈ సభలో నీకేమి వికారం కనిపించింది? అని వారు అడిగారట. క్షత్రియుల దృష్టి ఆయుధాల ఉంటుంది. పండితుల దృష్టి శాస్త్రజ్ఞానం మీద ఉంటుంది. కాని, ఇక్కడున్న వారు నా శాస్త్రజ్ఞానాన్ని చూడలేకపోయారు. కేవలం నా చర్మాన్ని చూసి నవ్వారు. అందుకని వారు చర్మకారులే. పండితాసనాలలో పండితులు ఉండాలి. కాని, ఈ సభలో అక్కడ చర్మకారులు కూర్చున్నారు. అందువల్ల, ఈ సభ నాకు వికారంగా కనబడింది. అందువల్ల నవ్వాను పొమ్మన్నాడు అష్టావక్రుడు.

దాంతో అందరికీ బుద్ధి వచ్చిందట. అష్టావక్రునికి అందరూ క్షమాపణలు చెప్పుకున్నారు. (ఇక్కడ చర్మకారుడు అనేది వెక్కిరింపు మాట కాదు. కన్ను ఉండవలసిన చోట ముక్కు ఉంది అన్నామనుకోండి. అది ముక్కును వెక్కిరించినట్టు కాదు కదా?)

ఒడిషా బెంగాలు ప్రజలు ‘వ’ అనే అక్షరాన్ని ‘బ’ అని పలుకుతారు. వంగదేశాన్ని బంగదేశం అంటారు. రవీంద్ర అనకుండా రబీంద్ర అంటారు. అలాగే వారు 'వికారి' అనే పదాన్ని 'బికారి' అని పలుకుతారేమో. అపుడు అర్థం మారిపోదా? ఆయా ప్రాంతంలో పలుకుబడి అలాగే ఉంటుంది కాబట్టి, అర్థం మారిపోదు.

సరే, ఇంతకూ మన భాషలో బికారి అంటే ఏమిటి? బికారి అంటే బిచ్చగాడు, ఇల్లూవాకిలీ లేని వాడు, అనాథ, పేదవాడు అనే నానార్థాలలో మన తెలుగువారు ఆ పదాన్ని వాడుతూ ఉంటారు.

కాని, నిజానికి బే-కార్ అనే రెండు పదాల కలయిక అది. ‘బేషరతు’ అంటే షరతులు లేకుండా అనే అర్థం మనకు తెలుసు కదా? అలాగే, ‘బేకార్’ అంటే పనిలేనివాడు అని అర్థం. అంటే, చేయడానికి పని లేనివాడు అని అర్థం కాదు. వాడిని నిరుద్యోగి అని కాస్త మర్యాదగా పిలుస్తారు. బేకార్ అనేది ఒకరకంగా తిట్టు. చేయడానికి పని ఉన్నప్పటికీ, చేయకుండా జులాయిగా తిరిగేవాడిని అలా తిడతారు.

నిరుద్యోగులకు అది ఇస్తాం ఇది ఇస్తాం అని చెప్పే మన రాజకీయనాయకులకు ఈ తేడా తెలిస్తే బాగుంటుంది అని ఆశిద్దాం.

భౌతికమైన వికారాల కంటె, మనోవికారాలు చాల శక్తిమంతమైనవి. ప్రేమ, కరుణ, వాత్సల్యము, మొదలైనవి కూడా శాస్త్రం ప్రకారం మనోవికారాలే. అయినప్పటికీ, వ్యవహారంలో వాటిని మంచి వాటిగా పరిగణిస్తారు.

కాని, మరికొన్ని మనోవికారాలు చెడ్డవి అని వ్యవహారం. కామ-క్రోధ-లోభ-మోహ-మద-మాత్సర్యాలు మనోవికారాలే. ఇవి తగుమాత్రంలో అందరికీ ఉంటాయి. సాధువులు మాత్రం మంచివని, చెడ్డవని తేడా చూపకుండా, సమస్తమనోవికారాలను వదిలించుకోవాలని ప్రయత్నిస్తారు.

మంచివైనా చెడ్డవైనా మితిమీరితే మాత్రం చాల ప్రమాదం. రాయలసీమలో ఎవరైనా అతిగా ప్రవర్తిస్తే, "యేమిరా ఆ మనిషి శానా యికారాలు బడతా ఉండాడే?" అని అంటారు. అతి సర్వత్ర వర్జయేత్ అనే విషయం అందరికీ తెలిసిందే కదా?

ప్రేమ అనే మనోవికారం మంచిదని మనం అనుకుంటాం. కాని, దుర్యోధనుడి మీద ధృతరాష్ట్రుడు అతి ప్రేమ చూపినందువలన ఆ దుర్యోధనుడు ఎలా చెడిపోయాడో మహాభారతం చెప్పింది.

కామం అనే మనోవికారం చెడ్డదని మనం అనుకుంటాం. కాని, "ధర్మావిరుద్ధో భూతేషు కామోऽస్మి భరతర్షభ" (ధర్మవిరుద్ధం కాని కామాన్ని నేనే అర్జునా) అని శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడితో చెప్పాడు. గంగను స్వర్గం నుండి భూమికి దించాలి అనే కామంతో (కోరికతో) భగీరథుడు ఎంతో గొప్ప ప్రయత్నం చేసి, సఫలుడై, సమస్తప్రజలకు చాల మేలును చేకూర్చాడని రామాయణం వర్ణిస్తుంది.

ఈ రామాయణమహాభారతాలను మనం ఇతిహాసాలుగా పరిగణిస్తాము. అంటే చరిత్ర అన్నమాట. అయితే, పాశ్చాత్యులు వచ్చి వాటిని మైథాలజీ అనేశారు. అంటే కట్టుకథలు అని.

అస్తు. వారికైనా మనకైనా యద్భావం తద్భవతి.

అందువలన, వికారాలు స్వతః మంచివి అని చెడ్డవి అని ఉండవు. వాటితో మనం చేసే వ్యవహారాలను బట్టి అవి మంచివా చెడ్డవా అని లోకులు నిర్ణయించే పరిస్థితి వస్తుంది. అధికమాత్రంగా ఉన్నవాటిని మనం వదిలించుకోవాలి. మనం స్వయంగా అటువంటి వికారాలను వదిలించుకొనలేకుంటే రామదాసుని, హనుమంతుని త్రికరణశుద్ధిగా స్మరిద్దాం. ఆయన వదిలించగలడు. హనుమంతుడే ఎందుకు అంటే, హనుమంతుడే మరి! బురదగుంటలో పడినవాడిని పైకి లాగాలి అంటే, ఆ బురదగుంటలో లేకుండా బయట ఉన్నవారే శరణ్యం కదా, అలాగన్న మాట.

తులసీదాసమహాకవి హనుమాన్ చాలీసా మొదలుపెట్టే ముందు హనుమత్స్మరణం చేశాడు.

'బుద్ధిహీన తను జానికై సుమిరౌ పవనకుమార
బల బుద్ధి బిద్యా దేహు మొహి హరహు కలేశ బికార'

(దోహా 2)

(ఓ పవనకుమారుడా! హనుమన్! నన్ను నేను ఒక తెలివితక్కువవాడిగా పరిగణించుకుని, నిన్ను స్మరిస్తూ శరణు వేడుతున్నాను. నాకు బలాన్ని, బుద్ధిని, విద్యను ప్రసాదించు. నా కష్టాలను, నా వికారాలను హరించు)

తులసీదాసు ప్రార్థన ఫలించింది. అతడు మహాకవులలో ఒకడుగా కీర్తింపబడ్డాడు. భక్తాగ్రగణ్యుడిగా పరిగణింపబడ్డాడు. ఆవిధంగా వికారాలను వదిలించగల శక్తి, ఆసక్తి రెండూ మెండుగా ఉన్న స్వామి హనుమంతుడు కదా, అందుకని అతనిని ప్రార్థించాలి. పైగా మరికొన్ని రోజులలో శ్రీరామనవమి కూడా రానుంది మరి!

క్రొత్త సంవత్సరం వేళ, మన ప్రార్థన కూడా తప్పక ఫలిస్తుంది.

ఈ వికారినామ సంవత్సరంలో వారికి, వీరికి అని కాకుండా, అందరికీ సకలశుభాలు ఆనందాలు కలగాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను.

డా. శ్రీనివాసకృష్ణ పాటిల్

Leadership Role Models - Ramayana

Leadership has been described as “a process of social influence in which one person can enlist the aid and support of others in the accomplishment of a common task"

Leadership is "organizing a group of people to achieve a common goal". The leader may or may not have any formal authority.

Studies of leadership have produced theories involving traits, situational interaction, function, behavior, power, vision and values, charisma, and intelligence, among others. Somebody whom people follow or somebody who guides or directs others is called the Leader.

A leader is -

1.      A person who rules, guides, or inspires others (Head)

2.      The person who is leading in a race.

3.      The best or the most successful person of his kind.

The following are few Leadership role Models in the Ramayana:

SRIRAMA

            SriRamahad a firm mind to follow Dharma right from his childhood.  The following qualities of his made him an exceptional leader:

1.      Character:

Character of the leader always inspires his followers.  SriRamastands first in the list of the high-ranked persons on the basis of Character.  He knew very well that he hailed from a great family and he never let himself turn inferior to the standards set by his ancestors in ruling the kingdom or honouring the eligible.  In fact, he set some new standards and was praised even by his enemies as रामो विग्रहवान् धर्मः।

2.      Humble acceptance of the instructions of the honourable and wise:

Recognizing the well-wishers and following their right advice is a good quality of the leaders.  SriRamaalways used to receive the advice of the wise positively.On the advice of his father, he followed Visvamitra without any fear.  On the advice of Visvamitra, he killed Tataka by terminating his hesitation to kill a woman.   Following the advice of Kabandha, he made friends with Sugriva and gained life-long benefits.  He had a high regard for Hanuman on whose advice he gave shelter to Vibhishana.

3.      Self-discipline:

A leader who lacks Self-discipline cannot instill discipline to his subordinates.  SriRamawas always self-disciplined.He set his way out of Ayodhyawhen he was demanded by Kaikeyi.  He was so modest when he accepted only fruits for him and grass for his horses from Guha in Srngiberapura.  He had no tendency of developing any kind of loathing against Kaikeyi, who caused his exile.  He even asked Bharata not to ill-treat her and honour her as usully.  Such qualities of his made his brothers consider him the embodiment of Dharma.

4.      Rescuing the team members:

A leader who always expects his subordinates to serve his cause but fails to rescue them is soon deserted.  Howerver,SriRamawas always kind enough.  He killed Tataka to save the people of Malada and Karusha kingdoms.  He saved the sacrifice of Visvamitra by removing the problem of Subahu and Maricha.  He helped Sugriva in gaining back his Kingdom by eliminating the threat of Vali.  He did not hurl his arrow at Vali when he could not identify Sugriva separately from Vali.  He had a doubt that he could kill his own friend Sugriva by mistake.  He did not even mind to receive the rebuke from Sugriva for doing so.  Later, he killed Vali and made Sugriva king of Kishkindha.  

  

5.      Care:

Leader must be kind and careful though not always as recommended by the experts.  In fact, those qualities were integrally present in SriRama.  SriRama encouraged Sugriva to invite Vali to fight.  He promised Sugriva that he would kill Vali with his arrow when Vali was engaged in fighting with Sugriva.  Yet, he did not hurl his arrow at Valias he could not identify Sugriva separately from Vali.  He had a doubt that his arrow could kill his own friend Sugriva by mistake.  As a result, Sugriva was severely beaten by Vali and somehow, survived.  SriRamadid not mind to receive the rebuke from Sugriva who was unaware of the mind of SriRama.Later, SriRama planned to identify Sugriva discretely from Vali. Then, he killed Valiwithout any doubt and made Sugriva king of Kishkindha. 

6.      Generosity:

A Cruel leader is his own enemy and a generous leader is acknowledged even by his opponents.  The monkeys in the army of Rama caught the spy of Ravana.  Even Vibhishana caught Suka and Sarana, the secret spies of Ravana.  However, SriRama was generous and did not wish to punish them.  He instructed Vibhishana to allow them to find everything they wanted and let them go and report to their master.Rama was angry with Ravana but not with anyone of his poor servants.

7.      Patience:

Patience is a tree with bitter seed that always bears sweet fruit.  SriRama killed Vali and made Sugriva the King of Kishkindha.  Then, the rainy season began.  He knew that it was not the right time to start search for Sita.  So, he waited patiently for two long months.  Sugriva was grateful and he sent his troops in search of Sita immediately after the rainy season.  SriRama wanted to know the way of crossing the sea to reach Lanka.  He performed tapas for three days and later, he understood the way building a bridge across the sea.  These are only few examples of his patience.

These and many such other qualities make SriRama a leadership role model.Valmiki described 16 good qualities of SriRama in the very beginning of his composition of Ramayana.

HANUMAN

            Hanuman was physically very robust and a scholar of high standards as well.  He excelled everybody in the skills of achieving the given assignment.He was a faithful servant of his master and mastered the art of being sensible.Yet, he was very humble.  The following qualities of Hanuman make him an adorable leader:

1.      Faith and Confidence:

Faith and Confidence in Self is the foremost quality of a leader.  Hanuman was always the choice of Sugriva for getting any work done.  Even Jambavan knew that none other than Hanuman would achieve the all that is necessary for SriRama.  Hanuman had these qualities filled in him.  Once, before leaping the sea to reach Lanka, he declared his strength like this – “I can beat Vainateya and the Sun in speed.  I can make the sea dry.  I can tear the earth to slices.  My mind obeys my decision.  I can pull out Amrta even from the hands of Vasava, who always bears Vajra-weapon.  So, I will definitely find Sita and make you all happy”.

2.      Determination and Effort:

A leader without an objective directs his team to devastation.  However, Hanuman had a firm determination not to return to SriRama without finding Sita.So, on his way, he had no time to receiveMainaka’s hospitality.  He overpowered all the hindrances such as Simhika and Sarama with his might and intelligence.With fearless mind, he intruded into the fort and palaces of the enemies.  He negotiated with his confusions.  He rose above his frustrations. Finally, his“never give-up” attitude made him the achiever of the toughest success!

3.      Compassion:

In the modern management, the quality of “compassion” may sound strange but, it is worth-possessing and fetching as well.  Sugriva gave the time of one month to the troop of Angada to find Sita and come back.  Hanuman, one of the troop members succeeded in finding Sita.  While the troop was coming back, the members of that troop noticed the Madhuvana (a garden) and wanted some refreshmentthere.  Hanuman advised Angada to allow them to enjoy themselves as they tasted success after many tense moments.  Even Sugriva did not mind that.  Sugriva was considered very generous and later, all the soldiers turned loyal to him.

4.      Fearlessness:

A leader is supposed to accept the challenges and overcome them with ease or with struggle.  Hanumanhad no fear in facing the challenges at any level.  He encountered the challenge of Angaraparna and made him fall on his knees.  After winning the hand of Draupadi in the svayamvara, he withstood the challenge of the entire cluster of the kings including the Kauravas and Karna at once.Once, to help the God of Fire,he did not put his step back to fight even against Indra, the king of Gods.His pluckiness knew no bounds when he alone slaughtered Paulomas, Kalikeyas and Nivatakavachas to help Gods.  His indisputable boldness was demonstrated when he alone overpowered the constellation of the Kauravas that included great warriors like Bhishma, Drona, Krpa, Asvatthama, Karna, Duryodhana and Dussasana.  His audaciousness was evidenced when he thrived in realizing his vow to take revenge on Jayadradha; who was under the protection of the entire army of the Kauravas that was being led by none other than Drona, by slaying him by the next evening.

5.      Duty-mindedness:

A Leader should be always ready to attend the problems.  Hanuman was never negligent in performing his duty.He was highly loyal and never spared any effort in achieving the desired benefit for his masters.  He never considered his status illustrious and never considered any kind of work mean or unpleasant.  He never refused any assignment given and he was never proud for he was considered as  the most competent among all by his masters.  As a King, it was his duty to protect the people and their property as well.  Even SriRama felt that he could never pay back the debt of Hanuman. 

6.      Expertise in various Arts:

A good leader must be a good learner always.  Hanuman was valiant.  His talents were multi-faceted.He was a student of the Sun and an expert in the nine-fold grammar.  His proficiency in prosody was matchless.  He was an expert musician.  He was a scholar in manySastras.  He was a great penance maker as well.

7.      Crisis Manager:

A leader must be well-acquainted to the difficult situations as a part of his duty and should be able to cleverly tackle them    Hanuman noticed some qualities of rebellion in Angada.  So, he impeded the debate and made Angada understand that his thoughts were wrong and dangerous as well.   Hanuman’s timely action was good enough for both Sugriva and Angada.  He could deliberately avoid an internal-war in the race of Vanaras..

8.      Altruistic team member:

The true leader is originated from the crust of an obedient servant.  Hanuman was never disinclined in obeying the orders of his masters.  Hanuman was mightier that anybody in the race of Vanaras.  Yet, he submissively accepted the instruction of his teacher (the Sun) to be the minister of Sugriva.   He made SriRama and Sugriva friends.  He leapt over the sea.  He found the whereabouts of Sita.  He played a major role in the war against demons.  He saved Rama and Lakshmana by bringing SanjiviniMountain.  Yet, he remained as silently as he used to be like an innocent person.

These and many such other qualities make Hanuman a leadership role model.

The Scheme of the Ramayana

The Ramayana and the Mahabharata are the great Epics of Indian Origin.  Besides their wonderful narration of the exploits of great heroes like SriRama and the Pandavas, They are recognized as the ancient encyclopedias of the comprehensive Indian culture and philosophy.

The entire story of Ramayana is spread in 7 Main Chapters.  These Chapters are called as “काण्डम्”. Each of these Chapters has many sub-divisions named Sargas.  Total number of Sargas in the Ramayana is 500.  They consist of Slokas. 

The main story of the 7 chapters in brief is this:

1.     बालकाण्डम्:

1.1. Inquiry of Valmiki for an exemplary person. Narada informs him about SriRama.

1.2. The birth story of Sloka.

1.3. Valmiki begins to write the Ramayana on the instruction of Lord Brahma

1.4. Birth of the sons of King Dasaratha (SriRama, Lakshmana, Bharata and Satrughna)

1.5. SriRama and Lakshmana save the sacrifice of Visvamitra.

1.6. Visvamitra leads SriRama and Lakshmana to the city of Mithila.

1.7. SriRama breaks the bow of Lord Siva.

1.8. Rama Marries Sita and his brothers marry the sisters of Sita.

2.     अयोध्याकाण्डम्:

2.1.         Dasaratha decides to make SriRama the King of Ayodhya

2.2.         Kaikeyi demands Dasaratha to make her son Bharata the King and to      send Srirama to the forest for 14 years.

2.3.         SriRama, followed by Sita and Lakshmana goes leaves Ayodhya

2.4.         SriRama crosses Ganga on the boat of Guha

2.5.         SriRama goes to Chitrakuta on the instruction of Bharadvaja.

2.6.         The Death of Dasaratha.

2.7.         The Arrival of Bharata

2.8.          Bharata rejects to be the King of Ayodhya.

2.9.         Bharata goes to Chitrakuta to meet Rama and requests him to rule      Ayodhya.

2.10.    Rama accepts to come back to Ayodhya only after 14 years.

2.11.    Bharata returns and SriRama moves to Dandakaranaya.

3.     अरण्यकाण्डम्:

3.1.         The sages request SriRama to save them from the Demons.  SriRama      accepts.

3.2.         Surpanakha was punished for her mischief.

3.3.         SriRama destroys Khara, Dushana and Trisiras.

3.4.         Surpanakha’s disingenuous report to Ravana.

3.5.         Ravana abducts Sita by deceiving SriRama.

3.6.         Jatayu attacks Ravana and gets killed.

3.7.         Rama and Lakshmana in search of Sita.

3.8.         Kabandha guides Rama and Lakshmana to Sugriva.

4.     किष्किन्धाकाण्डम्:

4.1.         Hanuman’s approach to Rama and Lakshmana

4.2.         Friendship of Rama and Sugriva

4.3.         Slaying of Vali

4.4.         Sugriva becomes the King of Kishkindha.

4.5.         Sugriva sends his troops to all the directions in search of Sita.

4.6.          Angada’s troop to South meets Svayamprabha and Sampati.

4.7.          Hanuman gets ready to leap over the sea to reach Lanka.

5.     सुन्दरकाण्डम्:

5.1.         Hanuman meets Mainaka

5.2.         Hanuman reaches Lanka deposing all the obstacles.

5.3.         Hanuman’s search for Sita in the city of Lanka.

5.4.         Hanuman finds Sita in the Asokavana.

5.5.         Hanuman speaks to Sita.

5.6.         Hanuman ruins Asokavana and kills many demons.

5.7.        Meghanada catches Hanuman and takes him to the presence of Ravana

5.8.         Hanuman’s advice to Ravana

5.9.          Hanuman burns Lanka and goes back to his teammates.

5.10.    Rama receives message of Sita through Hanuman.

6.     युद्धकाण्डम्:

6.1.         Troops of Monkeys march to the shore of the sea along with Rama          and Sugriva.

6.2.         Ravana insults Vibhishana. Vibhishana joins SriRama.

6.3.          SriRama’s army builds a bridge across the sea and reaches Lanka.

6.4.         War of Demons and Monkeys.

6.5.          SriRama kills Ravana and enthrones Vibhishana.

6.6.         SriRama comes back to Ayodhya and gets coreneted.

7.     उत्तरकाण्डम्:

7.1.         Story of Ravana

7.2.         Story of Hanuman.

7.3.         SriRama forsakes Sita near the Asrama of Valmiki.

7.4.          Sita gives birth to Kusa and Lava.

7.5.         SriRama performs Asvamedha sacrifice.

7.6.          Sita takes vow and leaves SriRama.

7.7.         Sons of Rama and his brothers take over the responsibility of ruling.

7.8.          Exodus of the citizens of Ayodhya and friends of SriRama along with     SriRama

This great story is called as Ramayana because; it depicts the life story of SriRama.  It is also called as Sitacharitam and Paulastyavadha also. 

काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत्।

पौलस्त्यवधमित्येव चकार चरितव्रतः।।

Numerous other stories are also present in this wonderful story of the SriRama.  All of them are not mere stories told for amusing but they teach ethics and encourage humans to possess the earnest qualities like courage, compassion, obedience, sacrificing nature, truth and determination etc. 

Ramayana discusses the four life-objectives of humans (Dharma, Artha, Kama and Moksha) in the narrative form of stories.  Even an enemy of SriRama could not restrain himself from praising SriRama that SriRama was the manifestation of Dharma. 

रामो विग्रहवान् धर्मः साधुः सत्यपराक्रमः।

          Rhetoricians say that a Kavya tenderly gives instructions to us like the beloved. By giving the comprehensive account on the achievements of both the conflicting sides, the Kavyas give us full freedom to take our own decision at leisure.  Yet, it is the human tendency to hail the victorious side.  The Indian composers of various Kavyas always designed their stories to end them with the winning note of the side that followed Dharma. So, we understand that we should act like the heroes who followed Dharma and not the villains who acted against Dharma at all.

रामादिवत् वर्तितव्यम् न च रावणादिवत्।

So, after learning the story of the Ramayana, we understand that we must conduct ourselves like Rama but not like Ravana.Indeed, it is the intended idea of the composer. 

Rama and his followers represented Dharma and Ravana and few other people represented Kama and Artha in this story.  We notice a continuous conflict between these two human objectives to gain upper-hand over the other throughout the story.  We see the temporary rise and dominance of Kama and Artha quite for some time but it is Dharma that comprehensively wins every time and for the final time as well.

01.     Vali overpowered Sugriva and kept himself on a threat to Sugriva’s life.  Moreover, he stole even the wife of Sugriva.  So, Sugriva took shelter with SriRama and got Vali killed by him.

02.    Surpanakha was a widow of a Demon called Vidyujjihva.  She requested Rama and Lakshmana to marry her.  She even intended to kill Sita.  Then, she was rightly punished by Lakshmana. 

03.    Ravana ill-treated many women and hence, he was cursed by Brahma and Nalakubara that he would die if he repeated same malice. Still, Ravana dared to abduct Sita and finally got himself killed by Rama.

We see some instances where Rama and his followers were put some ethical tests but they firmly withstood with Dharma by denying Artha (considerable benefit).

01.                        Kaikeyi demanded Dasaratha to make Bharata the king of Ayodhya.  Dasaratha had no other way but to grant her demand fulfilled.  Yet, Bharata firmly denied gettingcoroneted.  On the instruction of Rama, he ruled Ayodhya for 14 years as a representative of SriRama, till his arrival, back from the forest.

02.                        SriRama promised Kaikeyi that he would live in the forests for 14 years.  Later, he was requested by many such as Vasishtha, Sumantra, Kausalya, Jabali, Bharata, the citizens of Ayodhya and even by Kaikeyi to come back to Ayodhya for coronation.  Yet, he decisively refused to come back earlier than the due date.  He returned to Ayodhya only after 14 years.

03.                        Sugriva promised SriRama to help him in getting back Sita from Ravana.  Ravana sent Sugriva a message that Sugriva was very dear to him because he was the brother of Vali.  He advised Sugriva to abandon Rama and go back to Kishkindha.  Sugriva denied the words of Ravana and gave him a sharp reply that Ravana was his enemy because Ravana was the friend of Vali.  

04.                        Many monkeys of Rama’s side and many Demons on the side of Ravana were killed in the war of Rama and Ravana.  However, all the monkeys got their life back.  Only those Demons survived who supported Vibhishana and supported by Vibhishana.  Thus, Adharma was ruined for the elevation of Dharma.

These instances teach us how adamant and strong-minded a person should be, in following Dharma.  Even the episodes like Visvamitra’s penance, Slaying of Vatapi by Agastya also prove Dharma to be the final winner.

SriRama, as a son, sacrificed his Kingdom for the Dharma of honouring the word of his father.  SriRama, as a King, sacrificed Sita for the Dharma of honouring the word of his subjects.  SriRama, as an observer of truth, sacrificed Lakshmana for the Dharma of honouring the word of the time (Yamadharmaraja). Thus, SriRama sacrificed everything of his for the sake of Dharma only.  If Dharma is elevated, the humanity is elevated.  Humans are mortal, but the Humanity should remain immortal!