Saturday, 14 November 2026

చమకౌర్ లెక్క - లక్ష కంటె నలబై గొప్ప!




 “చిడియోం సే మైం బాజ్ లడావూం, సవా లాఖ్ సే ఏక్ లడావూం. తబై గోవింద నామ్ కహావూం” అని గర్జించాడు గురుగోవిందసింగ్.


అంతే. “బోలే సో నిహాల్ – సత్ శ్రీ అకాల్” - అనే నినాదాలతో భూనభోऽన్తరాళాలు ప్రతిధ్వనించి పోయాయి.

గురువు గారు చేసిన ప్రతిజ్ఞ శిష్యులందరిలోను పరమోత్సాహాన్ని నింపింది.

ముగల్ సుల్తానుల దౌర్జన్యాలు అత్యాచారాలు మితిమీరి సామాన్యప్రజలు కన్నగచాట్లపాలౌతూ తమను కాపాడమని గురుగోవిందసింహుని కాపాడమని వేడుకుంటే ఆయన 1699 వైశాఖినాడు ఖల్సా పంథ్ ను తయారుచేశాడు. ఆ సందర్భంలోని వాక్యాలు ఇవి.

“చిడియోం సే మైం బాజ్ లడావూం, సవా లాఖ్ సే ఏక్ లడావూం. తబై గోవింద నామ్ కహావూం” – “నేను పిచ్చుకలతోనే యుద్ధం చేయిస్తాను. ఒక్క ఖల్సాదళయోధునితో ఒకటింపావు లక్షసైన్యాన్ని ఎదిరిస్తాను. అప్పుడే నా పేరు గోవిందసింగ్” అని దాని అర్థం.

ఆయన ఆశించినట్లే ఖల్సాయోధులు ముగల్ దౌర్జన్యకారులకు సింహస్వప్నంగా మారారు. ప్రజలు తమ రక్షకులైన ఖల్సా యోధులను ఎంతగానో ప్రేమించారు. ఆదరించారు. వారిని తమ కుటుంబసభ్యులుగా భావించారు. ముగల్ సుల్తానులకు ఇది ఏమాత్రం నచ్చలేదు.

ఆనందపూర్ సాహిబ్ పరిసరాలలోని పహాడీ రాజులతో జత కట్టి గురుగోవింద్ సింగ్ కు వ్యతిరేకంగా కుట్ర పన్నారు. ఒక్కసారిగా లక్షకు పైగా సైన్యంతో, పహాడీరాజులతో సహా వచ్చి కోటను ముట్టడించారు. సంఖ్యలో అతి తక్కువగా ఉన్న ఖల్సాయోధులు కోటలో నిర్బంధింపబడ్డారు. ముట్టడి నెలల తరబడి కొనసాగింది.

క్రమంగా కోటలో నీరు, ఆహారపదార్థాలు తరిగిపోయాయి. సమయం కనిపెట్టి, ముగలులు ఒక దొంగ రాయబారం పంపించారు. “కురాను మీద ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నాము. మాకు కావలసింది ఆనందపూర్ సాహిబ్ కోట మాత్రమే. గురు గోవిందసింగ్ కోటను విడిచి వెళ్లిపోతే మేము ఎటువంటి హాని చేయము” అని. తన సైనికుల రక్షణకోసం గురుగోవింద్ ఆ షరతుకు అంగీకరించాడు. పరిమిత సంఖ్యలో ఉన్న తన సైనికులతోను, తన పుత్రులతోను కోట విడిచి బయలుదేరాడు.

అయితే ముగలులు తమ ఒట్టును తీసి గట్టున పెట్టారు. కోటలో ఎవ్వరూ లేరు అని నిర్ధారించుకున్న తరువాత గురుగోవిందసింగ్ పై వెనుకనుండి దాడి చేసేందుకు పూనుకున్నారు. ఖల్సాదళం సిర్సానదిని దాటుతూ ఉండగా ఒక్క ఉదుటున పెద్ద వరదలు వచ్చాయి. ఖల్సాదళయోధులు చెదురుమదురైపోయారు. కేవలం 40 మంది అనుచరులతోను, తన ఇద్దరు పుత్రులతోను గోవిందసింగ్ అక్కడకు దగ్గరలో ఉన్న చమకౌర్ కోటను చేరుకున్నాడు. ముగలులు కూడా ఆ జాడలు కనిపెట్టి ఆ కోటను చేరుకునేందుకు ఎంతో సేపు పట్టలేదు. అయితే ఇది కేవలం మట్టి కోట. దృఢమైనది కాదు. అందువల్ల ఎక్కువకాలం దానిని కాపాడుకొనడం సాధ్యమయ్యే పని కాదు. అయితే బయట లక్షలాది ముగల్ సైన్యం. తనతో పాటు పూర్తిగా అలసిపోయి ఆకలిదప్పులతో అలమటించిపోతున్న యోధాగ్రేసరులు కేవలం 40 మంది మాత్రమే ఉన్నారు.

గురుగోవింద సింగ్ ను తమకు ప్రాణాలతో అప్పగిస్తే మిగిలిన వారికి ఏమాత్రం హాని చేయకుండా వదిలిపెడతామని వజీర్ ఖాన్ మరోసారి కురాను మీద ప్రమాణం చేస్తూ సందేశం పంపించాడు. అయితే ఖల్సా యోధులు ఏ ఒక్కరూ అందుకు అంగీకరించలేదు. తమ ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి తమ గురువును కాపాడుకుంటామని వారు ప్రతిజ్ఞ చేశారు.

ముగల్ సైనికులు దాడిని ప్రారంభించారు. వారు కోటను ఎక్కేందుకు ప్రయత్నిస్తుంటే వారిని ఖల్సా యోదులు పైనుండి బాణాలతో కొట్టి తరిమివేశారు. వారు కోట తలుపులు బద్దలు కొట్టేందుకు ప్రయత్నాలు మొదలు పెట్టారు. అవి బద్దలైతే గురువుగారు పట్టుబడేందుకు ఎంతో సమయం పట్టదని వారు గ్రహించారు. ఏదో ఒకటి చేయాలి. లేదంటే ఖల్సాపంథ్ ఎంత వేగంగా ఎదిగిందో అంత త్వరగానే నశించిపోతుంది. మరలా ప్రజలందరికీ నరకప్రాయమైన ఇక్కట్లు తప్పవు. తాము కేవలం నలబైమంది యోధులు మాత్రమే. ఈ వనరులను పరిమితంగా ఉపయోగించుకోవాలి.

అందువల్ల వారు అపూర్వమైన ధైర్యసాహసాలతో ఒక ఉపాయం పన్నారు. ఉన్నట్టుండి కేవలం ఐదుగురు యోధులు మాత్రమే హఠాత్తుగా కోట తలుపులు తెరుచుకుని బయటకు దూకి దొరికిన శత్రువులను దొరికినట్టు ఊచకోత కోయసాగారు. మొగల్ సైన్యం చెల్లా చెదురైపోయింది. వారికి వచ్చినవారు కేవలం అయిదుమంది మాత్రమే అని తెలియలేదు. ఐదువందలమంది వచ్చి తమ మీద పడ్డారని భ్రమపడి భయభ్రాంతులయ్యే విధంగా భీకరమైన యుద్ధం జరిగింది. క్షణాలలో వందల కొద్ది ముగల్ సైన్యం, అశ్వికులు హతమారిపోయారు.



అయితే తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ అయిదుగురు యోధులు యుద్ధరంగంలోనే ప్రాణాలు వదిలారు. కాని, ఆ దెబ్బనుండి తేరుకునేందుకు ముగల్ సైన్యానికి చాలసేపు పట్టింది.

ఆ తరువాత మరలా కోట తలుపులు బద్దలు కొట్టే ప్రయత్నం జరిగింది. అంతే, మరలా ఒక్కసారి మరొక అయిదుమంది వీరులు లోపలనుండి పిడుగుల్లా బయటపడ్డారు. మరలా అదే ఊచకోత. రక్తం ఏరులై పారింది. పీనుగులు గుట్టలు గుట్టలుగా పడ్డాయి. కాని చివరకు ఆ అయిదుగురు కూడా వీరమరణం పొందారు. వారిలో గోవిందసింగ్ కుమారులైన పద్దెనిమిదేండ్ల సాహిబ్జాదా అజిత్ సింగ్, పద్నాలుగేండ్ల సాహిబ్జాదా జుజూర్ సింగ్ కూడా ఉన్నారు.

మూడవసారి ప్రయత్నం చేసినపుడు మరలా అయిదుమంది యోధులు బయటకు వచ్చి ఘోరయుద్ధం చేశారు. ఇలా చేస్తూ ఉండడం వల్ల గురుగోవిందసింగ్ పట్టుబడేందుకు ఆలస్యమౌతోందే తప్ప అందరూ వీరమరణం పొందాక ఆయన ముగలులకు దొరకడం ఖాయమనిపించింది. చివరకు కోటలో ఐదు పదిమంది మాత్రమే మిగిలారు. అపుడు పాంచ్ ప్యారేలు చక్కని ఉపాయం పన్నారు. వారి ఆదేశం మేరకు సంగత్ సింగ్ తాను స్వయంగా గురువుగారి వేషం ధరించాడు.

హఠాత్తుగా కోట తలుపులు తెరచుకున్నాయి. గురుగోవింద్ సింగ్ స్వయంగా బయటకు వచ్చాడు. “పీరే ఏ హింద్ రవ్వద్” అని ఆయన శిష్యులు నినాదం చేశారు. “భారతదేశపు ఆధ్యాత్మిక నేత బయలుదేరుతున్నాడు. చేతనైతే పట్టుకోండి” అని సవాలు చేయడం అన్నమాట. ముగల్ సైన్యంలో అయోమయం బయలుదేరింది. చడీ చప్పుడు కాకుండా పలాయనమైపోకుండా ఆయన నిజంగా తనంతట తాను బయటకు వస్తాడా, వచ్చినా “దమ్ముంటే నన్ను పట్టుకోండి అని సవాలు చేస్తాడా, నిజంగా అతడేనా కాదా” అని సందేహించి ఏమి చేయాలో పాలుపోకుండా ఉన్నారు.

ఈలోగా గురువు వేషంలో ఉన్న సంగత్ సింగ్ కూడా కోటనుండి బయటపడి, మరోవైపు వేగంగా ప్రయాణమయ్యాడు. అది చూసి, అతడే నిజమైన గురుగోవిందసింగ్ అని అందరూ అతడి వెంట పడ్డారు. మొత్తానికి అటు గురుగోవిందసింగు, ఇటు సంగత్ సింగు కూడా ముగల్ సైన్యాన్ని బురిడీ కొట్టించి క్షేమంగా సురక్షితప్రాంతానికి చేరుకున్నారు.

ఈ విదంగా చిన్నపాటి చమకౌర్ సాహిబ్ మట్టికోటలో కేవలం 40 మంది ఖల్సా యోధులు లక్షమంది గొప్ప ఆయుధసంపత్తి కలిగిన సుశిక్షితులైన లక్షలాది ముగల్ సైనికులను ధైర్యంగా ఎదిరించి, నిలువరించి, తమ గురువును కాపాడుకున్న ఘట్టం చరిత్రలో అపూర్వమైన సాహసంగా నిలిచిపోయింది.

ఇప్పటికి కూడా ఆ అమరవీరుల ధైర్యసాహసాలను స్మరించుకుంటే రోమాంచం పొందని భారతీయులు ఉండరు. ఇది మన అందరిలోను అంతులేని ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కలిగించే పోరాట పటిమ.

బోలే నిహాల్ - సత్ శ్రీ అకాల్!

)))(((

కార్తికశుక్లషష్ఠీ, భానువాసరః, శ్రీపరాభవః.
సామాన్యశకం, 15 నవంబర్, 2026

Saturday, 7 November 2026

మహావధాని శూర్పణఖ









🙂
ముక్కుచెవులు కోశాడని అందరూ లక్ష్మణుడిని ఆడిపోసుకుంటారు గాని, శూర్పణఖలో దాగివున్న పాండిత్యప్రకర్షను తన స్పర్శతో బయటకు రప్పించిన అతడి గొప్పదనాన్ని ఎవరూ మెచ్చుకోరు ఎందుకో మరి!

అష్టావధానం గూర్చి అంతో ఇంతో తెలియని తెలుగువారు ఉండరు. సమస్యాపూరణం, వర్ణన, దత్తపది, నిషిద్ధాక్షరి, న్యస్తాక్షరి, ఆశువు, అప్రస్తుతప్రసంగం, వ్యస్తాక్షరి వంటివి ఇందులో అంశాలు. అందులో సమస్యాపూరణంగూర్చి బోలెడు ఉదాహరణలు మనం వింటూనే ఉంటాం. సరే. నిషిద్ధాక్షరి తెలుసా. పద్యం చెప్పేటప్పుడు ఫలానా అక్షరాలను ఉపయోగించకండి అని చెబుతారు. అవధానిగారు (ఉభయలింగాలలోనూ ఇదే పదం. లేదా స్త్రీలింగంలో కాదాచిత్కేన అవధానిని అని అంటూండవచ్చు.) నిషేధింపబడిన అక్షరాలను వాడకుండా పద్యం చెప్పాలన్న మాట.

ఫలానా అక్షరాలను వాడకుండా మాట్లాడండి అని ఎవరైనా మనకు సవాలు విసిరారే అనుకోండి. మనం అలా మాట్లాడగలమా? పద్యం చెప్పమనడం లేదు. ఎప్పుడూ మాట్లాడే భాషలోనే మాట్లాడండి, కాని, ఫలానా అక్షరం వాడకండి అంటే అలా మాట్లాడగలమా, ధాటిగా ఒక ఐదు నిమిషాలపాటైనా?

అటువంటిది లక్ష్మణులవారు ఒకటి కాదు, రెండు కాదు, ఏకంగా ఐదు అక్షరాలను నిషేధించారు మాటలలో వాటిని వాడకూడదని. అయినప్పటికీ శూర్పణఖ ఆ సమస్యను దిగ్విజయంగా అధిగమించింది. ఆహా, మరి ఎంతటి పాండితీప్రకర్ష ఉంటే అలా చేయగలరు!

లక్ష్మణుడు నిషేధించింది ఐదు అక్షరాలను. అవి – 1. ఙ 2. ఞ 3. ణ 4. న 5. మ. శూర్పణఖ వాటిని వాడకుండా అద్భుతంగా పద్యాలను చెప్పింది. అదే పద్ధతిలో చివరన పొడుగాటి గద్యాన్ని కూడా చెప్పింది.

ఉదాహరణకు, స్థాలీపులాకన్యాయంగా ఒక పద్యం చూడండి –

హా హా! రాక్షసరాజ! దుష్పరిభవగ్రస్తస్య ధిక్ తే భుజా
విద్యుజ్జిహ్వవిపత్తిరేవ సుకరా క్షుద్రప్రతాప! త్వయా।
ధ్వస్తాపత్రప! పశ్య పశ్య సకలైశ్చక్షుర్భిరేతాదృశీ
జాతా కస్యచిదేవ తాపసశిశోః శస్త్రాత్ తవైవ స్వసా ॥

లక్ష్మణుడు తన ముక్కుచెవులు కోసేశాక శూర్పణఖ అన్నగారైన రావణాసురునికి తన గోడును విన్నవించుకుంటూ ఈ పద్యాన్ని చెప్పిందన్నమాట. కావాలంటే ఈ శ్లోకాన్ని వెదికి వెదికి చూడండి. ఎక్కడా నిషేధింపబడిన అక్షరాలు కనబడవు. మరి శూర్పణఖ మహాపండితురాలా కాదా మీరే చెప్పండి. సరే, ఈ పద్యానికి అర్థం కూడా చూద్దాం.

“హా హా రాక్షసరాజ” అని సంబోధించింది.
“అన్నా రావణా” అని పిలవలేదు.

అదెట్లా పిలుస్తుందండీ, పెద్దవాడు కదా. గౌరవం కొద్దీ ఏకవచనప్రయోగం చేయలేదు అనుకోకండి. లేదా - “జ్యేష్ఠులను ఎవరైనా పేరు పెట్టి పిలుస్తారా” అని కూడా అనుకోకండి.

విషయమేమిటంటే 'రావణ' అనే పదంలో ‘ణ’ అనే అక్షరం ఉన్నది కదా, అది నిషిద్ధం కదా మరి.

“మీరు అట్లాగే అంటారు లెండి. రావణా అని పేరు పెట్టి ఎట్లా పిలుస్తుందండీ, మీకు శూర్పణఖ అంటే పడక అలా చెబుతున్నారు కాని, మా శూర్పణఖ మీరనుకున్నలాంటిది కాదు, ఆవిడకు అన్నగారంటే చాల గౌరవం” అని దబాయించబోతున్నారా?

సరే కాసేపు అలాగే అనుకుందాం. కాని, చూడండి, ఆ వెంటనే -

“దుష్పరిభవగ్రస్తస్య ధిక్ తే భుజాః” అనేసింది.

“దుష్పరాభవానికి గురైన తమరి చేతులకు ఛీ ఛీ” – అనేసింది.

ధిక్ అంటే ధిక్కరిస్తున్నాను. తిరస్కరిస్తున్నాను. ఛీ ఛీ అని అర్థం. అంటే ఆయన చేతులు బొత్తిగా పనికిరానివంటోందా – కాదు. కొన్ని పనులను ఆ చేతులు చాల సులువుగా చేసేయగలవుట. అవి ఎట్లాంటి పనులో కూడా చెప్పేసింది.

“విద్యుజ్జిహ్వవిపత్తిరేవ సుకరా క్షుద్రప్రతాప! త్వయా।” - అని తన మనసులో ఎప్పటినుండో ఉన్న మాటను యథాతథంగా చెప్పేసింది.

“ఒరే క్షుద్రప్రతాపుడా, (పనికిమాలిన పరాక్రమం కలిగినవాడా) నా భర్త అయిన విద్యుజ్జిహ్వుడికి విపత్తిని కలిగించడం (చంపడం అనే పని) మాత్రం తమరికున్న ఇరవై చేతులకు చాల సులువైన పని కదరా!” అని ఆ మాటలకు అర్థం.

పాపం ఎప్పట్నుంచి కడుపులో పెట్టుకున్నదో ఈ కోపం, మొత్తానికి వెళ్లగ్రక్కేసింది. ఇంకా -

“ధ్వస్తాపత్రప” – అన్నది. అంటే “సిగ్గు చచ్చినవాడా” – “ఒరే సిగ్గు లేనోడా” “You, shameless fellow!”- అని అర్ధం. ఇవి తిట్లు కావు, శూర్పణఖ తన అన్నగారికి ఇచ్చిన దీవెనలు అని ఎవరైనా అనుకుంటే అది వాళ్ల ఇష్టం. తరువాత -

“పశ్య పశ్య సకలైశ్చక్షుర్భిః” – అన్నది.

అంటే – “చూడు, చూడు, తమరికున్న అన్ని కళ్లతోనూ జాగ్రత్తగా చూడు” – అని అర్థం.

అందరికీ ఉన్నట్టుగా అన్నగారికి ఉన్నది రెండు కళ్లు కాదు. తలకొక జత చొప్పున పది తలలకు కలసి ఏకంగా ఇరవై కళ్లు ఉన్నాయి పేరుకు. అయినా ఆయనగారు ముక్కు చెవులు కోల్పోయి తన ముందుకు వచ్చిన చెల్లెలిని ఏమైందని అలా మాటవరసకు కూడా అడగని గొప్ప అన్నగారు. అందుకని ఒళ్లుమండి అలా దెప్పి పొడుస్తోందన్న మాట.

సరే ఏమి చూడాలట? తననే. తననే చూడాలట, ఇరవై కళ్లు వేసుకుని. ఏమైందట పాపం తనకు?

“ఏతాదృశీ జాతా తవైవ స్వసా” – అన్నది.
“తమరి చెల్లెలైన నాకు ఇటువంటి గతి పట్టింది!” అన్నది.

అంటే - "మీరేమో సమస్త రాక్షసజాతిని ఉద్ధరిస్తున్నారని అందరిచేత బాగా పొగిడించుకుంటున్నారు. కాని, స్వయానా తమరికి చెల్లెలైన నన్ను మాత్రం కాపాడలేకపోయారు" - అని ఉక్రోషం వెళ్లగ్రక్కింది.

పాపం, తన ఇరవై కళ్లకు కూడా దొరక్కుండా ఎక్కడెక్కడకు ఎప్పుడెప్పుడు వెళ్లి ఈవిడ ఏయే చేష్టలు చేస్తోందో గమనించడం ఆయనకు మాత్రం ఎట్లా సాధ్యం?

సరే, ఇటువంటి గతి పట్టింది అన్నది కదా, ఇటువంటి అంటే ఎటువంటి గతో తన నోటితో చెప్పనేలేదు. ఎందుకంటే లక్ష్మణుడు విధించిన నిషిద్ధాక్షరి నియమాన్ని పాటించాలి కదా మరి.

“నా నాసిక (ముక్కు) తెగింది” అనలేదు. ఎందుకంటే ‘నా’ అనే అక్షరం నిషిద్ధం.

“నా కర్ణాలు (చెవులు) తెగాయి” అనకూడదు. ఎందుకంటే ‘ణ’ అనే అక్షరం నిషిద్ధం కాబట్టి.

అందుకనే పాపం! నాకేం గతి పట్టిందో చూడు చూడు అని మాత్రం అన్నది.

సరే. మొత్తానికి ఆవిడ చూడు చూడు అని బలవంతం చేయగా అన్నగారు చూశారు. కాని, "ఎవరు చేశారు ఈ పని" అని మొహమాటానికి కూడా అడగలేదు. ఎందుకంటే ఆయనకు చెల్లెలంటే అంత ప్రేమ. తన చెల్లెలు ఎటువంటిదో అన్నగారికి బాగా తెలుసు. అందువల్లనే శూర్పణఖను లంకలోనే తన దగ్గరనే పెట్టుకుని ప్రేమతో చూసుకోకుండా, దూరంగా దండకారణ్యానికి పంపేశాడు. అందువల్ల అన్నగారు అడగకపోయినా ఆ పని ఎవరు చేశారో కూడా ఆవిడే చెప్పవలసి వచ్చింది.

“కస్యచిదేవ తాపసశిశోః శస్త్రాత్” - అని చెప్పింది.
“అడవిలో ఒకానొక తాపసశిశువు ఆయుధం వల్ల నాకు ఈ గతి పట్టింది” అని అర్ధం.

చూడండి. ఆవిడ ముక్కుచెవులు కోసిన ఆయన శిశువట. పాపం పిల్లాడు, తెలియక చేశాడు అనడం ఆవిడ ఉద్దేశ్యం కాదు.

లక్ష్మణుడు అని పేరు చెప్పవచ్చు కదా. చెప్పదు. ఎందుకంటే ఆయన పేరులో ఉన్న ‘ణ’ అనేది నిషిద్ధాక్షరం.
పోనీ రాముడి పేరైనా చెప్పిందా? లేదు. ఎందుకు? రామపదంలో ఉన్న ‘మ’ అనే అక్షరం కూడా నిషిద్ధాక్షరమే మరి!

ఈరకంగా ఆవిడ ఏకధాటిగా ఐదు పద్యాలు చెప్పింది. ఆ తరువాత ఇంత పొడుగు గద్యం కూడా చెప్పింది.

ఏమిటీ, గద్యం కూడానా? అసలు రామాయణంలో అటువంటి నిషిద్ధాక్షరి పద్యాలూ లేవు, గద్యం అనేది అసలు లేనే లేదు కదా అని అడుగబోతున్నారా?

అవును. మీరు అడుగుదామనుకున్న ప్రశ్న సమంజసమైనదే. ఈ పద్యాలు, గద్యమూ రామాయణంలోనివి కావు.
మరెక్కడివి?

శూర్పణఖాప్రలాపప్రబంధః అనే ఒక లఘుకావ్యంలోనివి.

సామాన్యశకం 16 వ శతాబ్దానికి చెందిన మేల్పుత్తూర్ నారాయణభట్టతిరి అనే ఒకానొక భక్తకవి ప్రబంధశైలిలో వ్రాసిన కావ్యమిది. “కూడియాట్టం, చాక్యార్ కూతు” అనే దృశ్యరూపక సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా ఆయన ఈ కావ్యం వ్రాశారు.

చాక్యార్ సంప్రదాయానికి చెందిన కళాకారుడు తన అద్భుతమైన అభినయంతో, శ్లోకాలను, గద్యాన్ని కూడా వ్యంగ్యభరితంగా రంగస్థలంపై ప్రదర్శిస్తాడు. కేరళదేశపు వైభవోపేతమైన సంస్కృతి అది.

సరే, ఈ ప్రబంధం పేరు శూర్పణఖాప్రలాపః.
(ప్రలాపము అది – విలాపము కాదు – అంటే ఆవిడ ఏడవటం లేదు. పేలుతోంది అన్నమాట.)

ఈ ప్రబంధానికి నిరనునాసికాప్రబంధము అని పేరు. అంటే – మనం నిషిద్ధాక్షరాలు అనుకున్నామే - ఙ,ఞ,ణ,న,మ – అనేవి అనునాసికాక్షరాలు. అవి పలుకకూడదు కాబట్టి, నిరనునాసికాప్రబంధము అని దీనికి పేరు.

సరే. మరో విషయం గమనించారా – అనునాసికాక్షరాలు మాత్రమే ఎందుకు ఇక్కడ నిషేధింపబడినట్టు?

ఎందుకంటారేమటి మహోదయులారా – ఆవిడ పలుకలేదు కాబట్టి. ఆవిడంటే ఎవరు – ఇంకెవరు? శూర్పణఖ.
అదిగో – మళ్లీ - "ఎందుకు పలుకలేదు" అని అడగబోరు కదా –

ఎట్లా పలుకగలదు చెప్పండి పాపం.

తన శస్త్రంతో ఆ తాపసశిశువు తన ముక్కు కోసేశాడు అని స్వయంగా శూర్పణఖే చెప్పింది కదా. మరి ముక్కిడి ముక్కుతో అనునాసికాక్షరాలు పలకడం అసాధ్యం కదా.

అందువల్ల, లక్ష్మణుడు అనునాసికాక్షరాలను నిషేధించాడు అని ఏదో సరదాగా అంటే నిజంగానే వారిద్దరి మధ్య ఏదో పాండిత్యస్పర్ధ కలిగిందని, చివరకు శూర్పణఖ నిషిద్ధాక్షరి నియమాలను పాటించి గెలిచేసిందని అనుకోవద్దు సుమా. 🙂

ఈ రకంగా ఎప్పుడో 16వ శతాబ్దంలోనే శూర్పణఖను troll చేస్తూ ఒక కేరళంలోనే ఒక ప్రబంధకావ్యం వెలిసింది.
ఆ విషయం అందరికీ తెలియవలసిన విషయం కదా మరి. అందుకని తెలియజేశాను.

శూర్పణఖ అభిమానుల మనోభావాలు దెబ్బతింటే నా పూచీ ఏమీ లేదు.
ఓ సినిమా డైరెక్టర్ వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఎడాపెడా మార్చేస్తే తప్పు లేదంటారు గాని, పాపం, ఒక భట్టతిరిగారు కొన్ని పద్యాలు గద్యము వ్రాస్తే మాత్రం తప్పంటారా?

(వాల్మీకిరామాయణం ప్రకారమే శూర్పణఖ ఎటువంటిదో మునుపు మూడు పోస్టులు వ్రాసి ఉన్నాను. వీలు దొరికినపుడు వాటి లింకులు ఈ పోస్టుకు జత చేస్తాను.)

అందరికీ దీపావళీశుభాకాంక్షలు.
శూర్పణఖ ప్రేలాపన కంటె మన టపాసులు గట్టిగా ప్రేలాలి.
)))(((
నరకచతుర్దశీ, శ్రీపరాభవః. మన్దవాసరః
సామాన్యశకం, 07 నవంబర్, 2026

Sunday, 25 October 2026

హంసోదకం

స్థలం - తిరుపతి, తత్పరిసరాలు. 
 ఇద్దరు మిత్రులు సంభాషించుకుంటూ ఉన్నారు. 

 ఒకడు - 
అయ్యో, దుర్దినాలు సంప్రాప్తించాయి గదరా. 

 రెండవవాడు - 
 ఏమైందిరా? 

 1)
దినాలకు దినాలు ముసురు పట్టి పగలు సూర్యదర్శనం లేదు, రాత్రి చంద్రదర్శనం లేదు. 

 2) 
అప్పుడప్పుడు ఇలా జరగడం మామూలే కదా. ఇప్పుడెందుకు బాధ పడుతున్నావు. 

1) 
ఏముందిరా, ఆశ్వయుజమాసం సగం గడచిపోయింది, మన వేంకటేశ్వరుని నవరాత్రి బ్రహ్మోత్సవాలు కూడా గడచిపోయాయి. అన్నీ వర్షమేఘాల క్రిందనే ముగిసిపోయాయి. 
 
2) 
స్వామివారికి అలాగే బాగుందనిపించిందేమో. 

1) 
ఆయనకేమిలేరా, ఆయన అఖిలాండకోటిబ్రహ్మాండనాయకుడు. ఆయనకు ఏమైనా జరుగుతుంది. 

2) 
నీకేమి లోటు వచ్చింది ఇప్పుడు. 

1) 
 హంసోదకస్నానం హంసోదకపానం చేద్దామనుకుంటే వీలు కావడం లేదు కదా. 

 2) 
 హంసోదకమంటే ఏమిటి 

 1) 
तप्तं तप्तांशुकिरणैः शीतं शीतांशुरश्मिभिः । 
समन्तादप्यहोरात्रमगस्त्योदयनिर्विषम् ॥ 
शुचि हंसोदकं नाम । 

 2) 
 తెలుగులో చెప్పరా 

 1) 
తప్తం తప్తాంశుకిరణైః శీతం శీతాంశురశ్మిభిః । 
సమన్తాదప్యహోరాత్రమగస్త్యోదయనిర్విషమ్ ॥ 
శుచి హంసోదకం నామ 

 2) ఇప్పుడు లిపి మార్చావు. కాని, సంస్కృతమే కదా. 

 1) 
 సరే విను. ఒక సరస్సులో లేదా చెఱువులో పగలంతా సూర్యకిరణాలతో తపించి, రాత్రంతా చంద్రకిరణాలతో చల్లనై, అహోరాత్రం గడచి అగస్త్యనక్షత్రోదమయ్యే సమయానికి లబ్ధమయ్యే నీటికి హంసోదకమని పేరు. 

 2) ఏమిటి దాని విశిష్టత. 

 1)
 निर्मलं मलजिज्जलम् । 
नाभिष्यन्दि न वा रूक्षं पानादिष्वमृतोपमम् 

 2) 
మళ్లీ సంస్కృతమేనా 

 1) 
 నిర్మలం మలజిజ్జలమ్ । 
నాభిష్యన్ది న వా రూక్షం పానాదిష్వమృతోపమమ్ 

 2) 
అదిగో 

 1) 
హంసోదకం నిర్మలమైనది. విషరహితమైది. పవిత్రమైనది. కల్మషాలు లేనిది, అభిష్యంది కాదు. రూక్షం కాదు, త్రాగితే అమృతంతో సమానమైనది. 

 2) 
 అభిష్యంది అంటే 

 1) 
 మన శరీరంలో ఆహారరసము, రక్తము, ప్రాణవాయువు, మూత్రము, మలము మొదలైనవి తమ తమ మార్గాల్లో ప్రవహిస్తూ ఉంటాయి. ఆ మార్గాలను స్రోతస్సులు అంటారు. ఆ స్రోతస్సులు సక్రమంగా ఉంటేనే ఆరోగ్యం స్థిరంగా ఉంటుంది. ఆ స్రోతస్సులకు అడ్డం పడే ద్రవ్యాలకు అభిష్యంది అని పేరు. కాని, హంసోదకం అనభిష్యంది. అంటే అభిష్యంది కాదు. కాబట్టి త్రాగడానికి అత్యంతం శ్రేష్ఠమైన నీరు. 

 2) 
 రూక్షం అంటే 

 1) 
అంటే పొడి పొడిగా ఉండేది. రూక్షమైన ద్రవాలను త్రాగితే గొంతు పట్టేస్తుంది. దాహం పెరుగుతుంది. కాని హంసోదకం రూక్షం కాదు కాబట్టి, ఆరోగ్యానికి చాల మంచిది. 

 2) 
ఓహో, ఇలా ముసురు పట్టి ఉండటం వల్ల పగలంతా సూర్యకిరణాలు లేవు. రాత్రంతా చంద్రకిరణాలు లేవు, అందువల్ల హంసోదకం దుర్లభం అని బాధపడుతున్నావా. 

 1) 
అవును 🙁 

 2) 
 మరి ముసురు పట్టకమునుపు ఏమి చేశావు. అప్పుడు త్రాగి ఉండవచ్చు కదా. 

 1) 
 అట్లా కాదు, హంసోదకం శరత్కాలంలోనే త్రాగాలి. అది అమృతంతో సమానం. మహాలయ-అమావాస్య తరువాత రోజునుండి శరదృతువు ప్రవేశించింది. కాని అప్పటినుండి అహోరాత్రాలు మేఘాలు ముసురుకునే ఉన్నాయి. ఈరోజు చతుర్దశి. రేపు ఆశ్వయుక్-పూర్ణిమ. సగం నెల గడచిపోయింది. ఇప్పటికీ మేఘాలు ముసురుకునే ఉన్నాయి. సూర్యచంద్రదర్శనమే లేదు. ఇక హంసోదకం ఎప్పుడు దొరుకుతుంది ? అదీ నా విచారం. 

 2) 
సరేలేవోయ్. ఆశ్వయుజంలో ఇంకా కృష్ణపక్షం ఉన్నది. ఆ తరువాత ఇంకా కార్తికమాసం ఉన్నది. అందులో కూడా శుద్ధబహుళపక్షాలు రెండూ ఉంటాయి. ఆలోగా ఏదో ఒకరోజు నీకు హంసోదకం దొరక్కపోదులే. 

 1) 
అది కాదు. 

 2) 
ఇంకేమిటి 

 1) 
ఆ చెఱువులు సరస్సుల ఒడ్డున చెట్లు కూడా ఉండకూడదు. ఎందువల్లనంటే చెట్ల కొమ్మలు అడ్డం వస్తే, సూర్యచంద్రకిరణాలు నీటిమీద సరిగా పడవు కదా. అప్పుడది హంసోదకం కాదు. కనీసం ఆ చెట్లకు చెందిన ఆకులు నీటిమీద ఆవరించుకున్నా సరే, అది హంసోదకం కాలేదు. 

 2) 
అయ్యా సామీ, ఇలాగైతే నీకు ఈ జన్మకు హంసోదకం లభించే యోగం లేదు పో. 

 1) 
అదేమిటి, అలాంటి చెఱువులు సరస్సులు ఎక్కడా ఉండవా. 

 2) 
 ఎందుకు ఉండవు, మానససరోవరానికి పో. మన చెఱువులు సరస్సులు ఎట్లా ఉంటాయో నీవు ఎరుగవా. ఎక్కడ చూసినా, వాటిలోనికి చెత్తా చెదారం గుమ్మరిస్తూ ఉంటారు. ఎక్కడ చూసినా నీటిమీద ప్లాస్టిక్ డబ్బాలు తేలాడుతూ కనబడుతుంటాయి. నీవేమో నీటిమీద ఒక మామిడాకు పడినా అది హంసోదకం కాదుపో అని తిరస్కరిస్తున్నావు. ఇంకెక్కడ హంసోదకంరా పిచ్చోడా. నీవన్నీ తీరని కోరికలు. 

 1) 
అయ్యయ్యో. ఎంత మాటన్నావురా. 

 2) 
సరే. మరి ఈ బొమ్మ చూపిస్తున్నావు. కాని దీనిపై తామరాకులు పద్మాలు ఉన్నాయి కదా, అవి అడ్డు ఉండడంవల్ల కూడా సంపూర్ణంగా సూర్యచంద్రకిరణాలు ఆ నీటికి సోకవు కదా. మరి అది హంసోదకం ఎలా అవుతుంది 

 1) 
పద్మాలలో ఉండే ఔషధగుణాలు నీటిలో కరిగి హంసోదకం మరింతగా అమృతతుల్యమౌతుంది. 

 2) 
సరే. స్వచ్ఛభారత్ ఉద్యమానికి నడుం కట్టు మరి. న హి కార్యం నిష్ఫలం భవేత్ అన్నారు కదా. Every action has an equivalent opposite reaction కదా. నీ ఉద్యమానికి ఫలితంగా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు హంసోదకం లభించకపోదులే. 

 1) 
లభిస్తే నా ఒక్కడికేనా లభించేది, అందరికీ లభిస్తుంది. అందరం నడుం కడదాం. 

 (ఇంతలో మూడోవాడు ప్రవేశించాడు) 

 3) 
 స్వచ్ఛభారత్ డౌన్ డౌన్. స్వచ్ఛభారత్ ఉద్యమం నశించాలి. 

 1) & 2) 
ఎవరయ్యా నువ్వు, స్వచ్ఛభారత్ జరిగితే అందరికీ మంచిదే కదా. 

 3) 
హిందువులు హంసోదకం గింసోదకం అంటూ మతోన్మాదులై స్వచ్ఛభారత్ కావాలని కోరుకుంటున్నారు. వారి ఆటలు మేము సాగనివ్వం. స్వచ్ఛభారత్ రాజ్యాంగంలో చెప్పబడిన సెక్యులరిజానికి వ్యతిరేకం. కాబట్టి స్వచ్ఛభారత్ డౌన్ డౌన్. 

 1) 
ఎవడ్రా వీడు 

 2) 
పరిసరాలు స్వచ్ఛంగా ఉంటే నశించిపోయే పురుగులు కీటకాలజాతికి చెందినవాడు వీడు. సందేహం లేదు. 

 1) 
శివ శివా. సమస్తమైన అమంగళాలు ప్రతిహతాలు అగుగాక. సమస్తజనాలకు సద్బుద్ధులు కలిగి సమస్తసన్మంగళాలు సర్వులకు చెందుగాక. 

 2) 
 తథాస్తు. 

 )))(((

ఆశ్వయుజశుక్లచతుర్దశీ, భానువాసరః, శ్రీపరాభవః
సామాన్యశకం 25 అక్టోబర్, 2026
ఆశ్వయుజశుక్లచతుర్దశీ, భానువాసరః, శ్రీపరాభవః సామాన్యశకం 25 అక్టోబర్, 2026

చమకౌర్ లెక్క - లక్ష కంటె నలబై గొప్ప!

  “చిడియోం సే మైం బాజ్ లడావూం, సవా లాఖ్ సే ఏక్ లడావూం. తబై గోవింద నామ్ కహావూం” అని గర్జించాడు గురుగోవిందసింగ్. అంతే. “బోలే సో నిహాల్ – సత...